Nagroda Literacka

Autor: 25 maj 2012


Nagroda Literacka Stowarzyszenia Pisarzy Polskich za Granicą za całokształt twórczości fundowana przez Stowarzyszenie Polskich Kombatantów w Wielkiej Brytanii

przyznana została:


za rok 2010  - Romualdowi Wernikowi (z Londynu)

Jury nagrody: dr Marek Baterowicz (Australia), Krystyna Kulej  (UK)
przewodnicząca dr Alina Siomkajło (UK)
Laudacja (7 XI 2010): Alina Siomkajło, Pisarz kresowej tożsamości,
„Ekspresje” R.  2010, t. I. Londyn 2011

 


ŻEGNAJĄC PISARZA (23 XII 1926 – 16 II 2011)

Mam zaszczyt pożegnać śp. Romualda Wernika w imieniu Stowa­rzyszenia Pisarzy Polskich za Granicą. Świadoma jestem, że w krótkich słowach nie łatwo jest sprostać zadaniu, zwłaszcza wtedy, gdy odchodzi nie tylko wyrazisty prozaik-powieściopisarz, świetny publicysta, cięty po­lemista, samodzielny redaktor, z wykształcenia – historyk sztuki, ale nade wszystko Człowiek wielkiego formatu duchowego, rzetelny patriota i spo­łecznik, którego życie niejednokrotnie odzierało ze złudzeń, któremu nie obce były bezmiary ludzkiej krzywdy, wyrządzonej Polsce przez komu­nizm, zwłaszcza naszym Rodakom, „którzy nie opuszczając Ojczyzny zna­leźli się poza jej granicami”, – na obszarach sowieckich.
Jego dzieło: 15 książek, około 1300 artykułów, 20 numerów redago­wanego przezeń „Głosu Emigracji”, kwartalnika polityczno-społecznego poświęconego sprawom kresowym – wszystko to objawia i będzie obja­wiało przesłanie wielu doniosłych prawd. Całe Jego pisarstwo uświadamia nam, że krzywdy można przebaczać, ale nie wolno o nich zapominać, że łatwość przebaczenia rodzi łatwość przestępstwa, że myśli i pamięci nie da się ocenzurować… – Wierząc w konieczność ekspiacji – odkupienia win, naprawiania wyrządzonych szkód moralnych, fizycznych, materialnych – całe dojrzałe życie poświęcił walce o sprawiedliwość, walce z fałszowa­niem prawdy o losie Polaków na Wschodzie, zwłaszcza prawdy o krwawej czystce etnicznej na Wołyniu w 1943 roku.
Nie oddzielał spraw politycznych od historycznych ani etycznych, co często czynią dzisiejsi politycy. Daleki od koniunkturalnego karierowi­czostwa – zabiegał „o realną politykę wschodnią”. Nie obawiał się wkłada­nia kija w mrowisko, gdy wymagała tego prawda i sprawiedliwość. Przez wiele lat obecny był w dyskusjach emigracyjnych, a w ostatnich czasach bardziej jest popularny w Kraju, niż w kręgach emigracji.
Niedługo cieszyliśmy się Jego członkostwem w Stowarzyszeniu Pi­sarzy Polskich za Granicą. Na zawsze pozostanie w naszej pamięci jako Człowiek o wyjątkowych zdolnościach pisarskich i niezwykle prawej pasji dyktowanej etosem Kresowiaka: przywiązaniem do ziemi rodzinnej, wyos­trzoną świadomością narodową, obroną przed rusyfikacją i eksterminacją, niezłomną wolą przetrwania w polskości. – Będzie żył w pełnych trudnej historii – ale i pięknego świata – książkach, którymi nas obdarował.
Niech „Miłość, co wprawia w ruch słońce i gwiazdy” [Dante, Boska Komedia, Raj], niech Pan nasz, który „Kształtem jest Miłości” [Norwid w odniesieniu do „Piękna”] przyjmie Go do swego Królestwa!
 Alina Siomkajło
__________________

Przemówienie wygłoszone podczas żałobnej mszy św. w londyńskim kościele garnizo­nowym pw. św. Andrzeja Boboli: 3 marca 2011 r. – w dniu pogrzebu śp. Romualda Wernika.

 

 

za rok 2011 – Andrzejowi Doboszowi (z Paryża)
Jury nagrody: dr Marek Baterowicz (Australia), prof. dr hab. Andrzej Biernacki (Polska)
prof. Wojciech Ligęza, Krystyna Kulej (UK), przewodnicząca dr Alina Siomkajło (UK)
Słowo z okazji przyznania (21 X 2011): Andrzej Biernacki, Dobosz gra samego siebie,
„Ekspresje” R. 2011, t. II, Londyn 2012

 

za rok 2012 – dr. Markowi Baterowiczowi (z Sydney)
Jury nagrody: prof. dr hab. Andrzej Biernacki (Polska), prof. Wojciech Ligęza (Polska),
Krystyna Kulej (UK), prof.  Jolanta Pasterska (Polska), przewodnicząca dr Alina Siomkajło (UK)
Laudacja (14 X 2012): Wojciech Ligęza, Światło afirmacji – cienie żalu,
„Ekspresje” R. 2012, t. III, Londyn 2013

PAN RETRO
wcielenie Pana Cogito

          Marek Baterowicz, z urodzenia krakus, po ukończeniu studiów romanistycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego pracował w Wydawnictwie Literackim, z którym musiał się rozstać w roku 1975 po odmowie wstąpienia do PZPR. Żył więc nieco na marginesie z prac zleconych, głównie z tłumaczeń. Dopiero w 1983 otrzymał dwie godziny tygodniowo zajęć na romanistyce. Dojrzewało w poecie postanowienie wyemigrowania z PRL-u, który dla człowieka posiadającego sumienie, talent, wyobraźnię był jednym wielkim więzieniem. Ukończony w Krakowie w 1981 esej antymarksistowski – Widmo –przerzucił do Rzymu francuską pocztą dyplomatyczną, by w przyszłości (w 1996) wydać go w Australii. Gdy po czterech latach starań w roku 1985 dostał paszport, wyruszył do Rzymu, gdzie czekała na niego nagroda Circe Sabaudia.
Następnie przez Francję dociera do Hiszpanii. Po dwu latach życia w Madrycie w 1987 przenosi się do Australii. Osiedla się w Sydney, „mieście tak pięknym, że dech zapiera… I ocean jest cudowny! Fale koją nostalgię” – napisze w jednym z listow, a wkrótce wiele poetyckich utworów zainspiruje pięknem tego kontynentu.
W Sydney w 1998 obronił tezę doktorską “Les apports espagnols chez les poètes français aux XVIe et XVIIe siècles” w University of New South Wales. Kuracja duchowa – wyciszenie, kontemplacja natury, sztuki, historii naszej planety począwszy od jej czasów antycznych – wydaje wspaniałe myślowo i językowo owoce. Przynosi wiele publikacji, m.in. edycje poetyckie: Serce i pięść (1987), Dama z jamnikiem (1989), Z tamtej strony drzewa, wybór wierszy z lat 1968-1991 (1992), Na wydmach czasu (1993), Miejsce w Atlasie (1996), Cierń i cień (2003), Na smyczy słońca (2008), wybór poezji Canti del pianeta (tłumaczył Paolo Statuti, Rzym 2010). Po latach (w 2004) poeta wieńczony jest w Sydney nagrodą Pegaza.
Baterowicz – autor cyklu wierszy (z tomu Na smyczy słońca), a pośrednio nie tylko tego cyklu, wyposaża swego bohatera Pana Retro w idee Pana Cogito. Nie bez racji porównywany jest z Herbertem. Jest bowiem mistrzem dyskursu o histori, o dawnej i współczesnej cywilizacji. Wykazuje świetną znajomość polityki. Podobnie jak Herbert „rozszerza kategorie estetyczne poza sferę sztuki, posługuje się nimi przy ocenie rzeczywistości moralnej, ekonomicznej, politycznej, we wszystkich widząc dzieło ludzkiej twórczości […] Domaga się rozliczenia komunistów – za zdradę, za niszczenie polskiej kultury, polskiego etosu. W publicystyce – bo Baterowicz uprawia nie tylko poezje – jakby pomny na słowa Piłsudskiego (<w czas kryzysów strzeżcie się agentur>) poeta ostrzega przed dawnymi aparatczykami, służalcami zarazem polskiej i sowieckiej kompatrii” (Bohdan Urbankowski).
W Kraju powstały wcześniej zbiory wierszy: Wersety do śwituOd zieleni do rdzy i tomik powielony poza cenzurą Łamiąc gałęzie ciszy (1981). Wydał też dwukrotnie (w języku polskim i angielskim) powieść Rękopis z Amalfi (groteskową kronikę wydarzeń po trzeciej wojnie światowej), kilka antologii poezji krajów romańskich, latynoamerykańskich, Québec’u…
Od dwudziestu lat nie odwiedził śródziemnomorskiej Europy. Powraca do niej – podobnie zresztą jak do ojczyzny – nostalgiczną nobilitacją i znamiennie patriotycznym ładunkiem ideowym potęgując wiedzę i postrzeganie świata:

z drugiej półkuli
znękanej planety
rzucam most wiszący
na cierniach róż wsparty
i stawiam krok pierwszy
– może dojdę powoli
do dalekiej ojczyzny,
którą zabierano mi już tyle razy…

27 czerwca 2006

Po długiej w Kraju nieobecności jego poezji w dowód uznania przez opinię publiczną w roku 2008 w jego ręce trafia Białe Pióro – krajowa nagroda im. Dariusza Stolarskiego przyznawana za poezję patriotyczną.
Wybitnej intuicji poetę emigracji pogrudniowej za całokształt twórczości poetyckiej, prozatorskiej i tłumaczeniowej (ponad 20 wydań książkowych i nieprzeliczonych artykułów prasowych) Jury Nagrody Literackiej SPPzG: prof. dr hab. Andrzej Biernacki (Warszawa), Krystyna Kulej (Slough), prof. dr hab. Wojciech Ligęza (Kraków), prof. dr hab. Jolanta Pasterska (Rzeszów), dr Alina Siomkajło (Londyn); miało zaszczyt uhonorować po raz pierwszy w polskim Londynie nagrodą literacką Stowarzyszenia Pisarzy Polskich za Granicą (14 października Sala Malinowa POSK, godz. 18:30).
Nasz Laureat, członek także krajowego Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, wiele lat należał równolegle do Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Od 2010 współtworzy wolne od „systemów” Stowarzyszenie Pisarzy Polskich za Granicą. Drukuje artykuły, wiersze i recenzje m.in. w Roczniku Literacko-Społecznym SPPzG – „Ekspresje”. Właśnie ukazał się w księgarniach tom II „Ekspresji”, w którym są wypowiedzi Baterowicza i wnikliwe obserwacje Wojciecha Ligęzy dotyczące Baterowicza poezji.

Alina Siomkajło
„Nowy Czas”, Londyn 2012, nr 7 (185)

 

 

 

za rok 2013 prof. Andrzejowi Buszy z Vancouver (Kanada)
Jury nagrody: dr Marek Baterowicz (Australia), prof. Wojciech Ligęza (Polska),  Krystyna Kulej (UK),
prof. Janusz Pasterski (Polska), przewodnicząca dr Alina Siomkajło (UK)
Słowo o Laureacie (26 IX 2013 Ambasada RP w Londynie):
Janusz Pasterski, Kruszec kulturowy Andrzeja Buszy„Ekspresje” R. 2013, t. IV, Londyn 2014

 

 

 

  • Komentarze (0)

RSS komentarzy

Zostaw komentarz

Zaloguj się, by móc komentować.